Karai Okenda

ARCHETYP: Pokorny strażnik portalu. Hartowany modlący się. Herold dziedzictwa plemienia Mbyá Guaraní. ROLA: Szaman. Strażnik i muzyk świętej przestrzeni ceremonii. PODRÓŻ OSOBISTA: Nazywam się Karai Okenda Moreira, choć znany jestem również pod imieniem nadanym mi przy chrzcie, Geraldo Moreira. Jestem duchowym przywódcą, uzdrowicielem i Pajé (szamanem) ludu Mbyá Guaraní w Brazylii. Czuję się głęboko zaszczycony, mogąc dzielić się wiedzą przodków, którą odziedziczyłem dzięki świętym ceremoniom uzdrawiania, czerpiąc z bogatej linii mądrości przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Wychowałem się w rdzennej krainie Tekoa Mymba Roka w Biguaçu, Santa Catarina, na południu Brazylii. Dziś mieszkam z moją żoną Kunhatai Yvą (Mayrą Marsango) i naszym synem Werą Xunu w Tekoa Arandu, w Peruíbe, w São Paulo. Nasz dom otoczony jest dziewiczym pięknem brazylijskich lasów atlantyckich, a moje życie jest głęboko zakorzenione w naukach natury przekazanych mi przez przodków. Pochodzę z legendarnej linii Pajés. Mój ojciec, Werá Tupã („Elektryczna Burza”) (1910–2024), był czczony jako jeden z najstarszych i najbardziej szanowanych szamanów Guaraní. Sam widział swojego ojca, João Sabino Moreirę, dożywającego 130 lat, a swojego dziadka, Vicentego Okendę, 128 lat. Te niezwykłe długości życia odzwierciedlają życie przeżyte w głębokiej harmonii z lasem, światem duchów i świętymi lekami. Kontynuuję to dziedzictwo z pokorą i wdziękiem. Od najmłodszych lat byłam wprowadzana w duchowe i lecznicze tradycje mojego ludu. Spędziłam ponad 20 lat pracując z amazońskimi i guaranijskimi roślinami leczniczymi, a z czasem stałam się mostem między światami – niosąc głosy moich przodków, jednocześnie budując więzi z innymi rdzennymi kulturami obu Ameryk, w tym z Navajo, Lakotami, Siuksami, Czirokezami i Hopi. Jestem liderką Tańca Słońca i Poszukiwań Wizji, dyrygentką ceremonii Lakota Inipi oraz tancerką Tańca Orła. W naszej wspólnocie w Tekoa Arandu prowadzę tradycyjne Poszukiwanie Wizji, potężny rytuał przejścia, który łączy ludzi z naturą i duchem poprzez samotność, post i głębokie słuchanie. Jest to część naszej misji, aby zachować i ożywić nasze tradycyjne praktyki w sposób, który wita tych, którzy przychodzą z otwartym sercem i szczerymi intencjami. Prowadzę również ceremonie świętego rapé w Brazylii i za granicą – na przykład tę, którą odbyliśmy z Avalon w Barcelonie razem z moją żoną, Kunhatai Yvą. Ceremonie te wykorzystują pradawne lekarstwo tytoniowe jako sposób na oczyszczenie ciała i ducha, ponowne połączenie się ze świętym oddechem i przywołanie przewodnictwa duchów leśnych. Studiowałem pedagogikę i rdzenny światopogląd na Uniwersytecie Federalnym w Santa Catarina (UFSC). Obecnie nauczam zarówno społeczności rdzenne, jak i nierdzenne o języku i kosmologii Tupi-Guaraní. Uczestniczyłem w badaniach naukowych zgłębiających współczesny szamanizm Guaraní i jego miejsce w szerszym dyskursie rdzennej tożsamości i uzdrawiania. Wraz z moją żoną, która przewodzi i daje głos kobiecej sile naszego plemienia, prowadzimy działalność kulturalną, duchową i edukacyjną w całej Europie i na Bliskim Wschodzie. Poprzez nasze podróże, ceremonie i nauki dążymy do budowania mostów przyjaźni i wzajemnego szacunku między naszymi ludźmi a innymi. Dzielimy się uzdrawiającą wiedzą naszych tradycji, aby pielęgnować fizyczne, psychiczne, emocjonalne, duchowe i energetyczne aspekty życia. Pracuję również z tradycyjnym kalendarzem Guaraní, dzieląc się jego rytmami i znaczeniami poprzez warsztaty i nauki. Nadal dokumentujemy i udostępniamy wiedzę przodków za pośrednictwem mediów społecznościowych, aby podtrzymywać te nauki przy życiu i udostępniać je nowym pokoleniom. Wszystko, co robię – czy to podczas ceremonii, nauczania, czy uzdrawiania – ma swoje korzenie w zrozumieniu, że życie jest święte. Leśne medykamenty, takie jak ayahuasca, pieśni naszych przodków i mądrość gwiazd prowadzą mnie tą ścieżką. Kroczę nią z głęboką wdzięcznością i pragnieniem, aby ta praca pomogła uzdrowić nie tylko jednostki, ale także ziemię i wszystkie nasze relacje. O rdzennej ludności MBYÁ GUARANÍ Mbyá Guaraní to jedna z głównych podgrup ludu Guaraní, rdzennego narodu o ogromnej historycznej obecności w Ameryce Południowej, w tym w Brazylii, Paragwaju, Argentynie, Urugwaju i Boliwii. Przed kolonizacją Guaraní zamieszkiwali ponad 60% obszaru dzisiejszej Brazylii, pierwotnie zwanej Pindorama. Obecnie Mbyá Guaraní zamieszkują głównie regiony Lasu Atlantyckiego w południowej i południowo-wschodniej Brazylii, a także w części Paragwaju i Argentyny. Guaraní to lud mówiący w języku tupi, podzielony na podgrupy, takie jak Guaraní-Mbyá, Guaraní-Kaiowá i Guaraní-Ñandeva. Podgrupy te tworzą naród kontynentalny o głębokich korzeniach kulturowych, duchowych i językowych. Znani jako wędrowcy, komunikatorzy i budowniczowie dróg, Guaraní nawiązali kontakty z odległymi kulturami, takimi jak Mapuche w Patagonii, Inkowie w Andach i Majowie na Karaibach. Ich tradycje muzyczne i duchowe są głęboko zestrojone z wibracjami o wysokiej częstotliwości i świadomością międzyplanetarną, co łączy ich z innymi starożytnymi cywilizacjami, takimi jak Egipcjanie, Persowie, Hindusi i Chińczycy. Organizacja społeczna Mbyá koncentruje się wokół rozbudowanych jednostek rodzinnych, z silnym naciskiem na więzy pokrewieństwa. Żyją w małych grupach składających się z czterech lub pięciu rodzin, rozproszonych w tymczasowych obozach i wioskach zwanych tekoá. Wioski te są idealnie położone w pobliżu lasów i źródeł wody, co sprzyja ich tradycyjnemu stylowi życia, zwanemu ñande reko. Każda tekoá obejmuje tradycyjny dom modlitwy zwany opy, gdzie odprawiane są rytuały. Społecznościom zazwyczaj przewodzą dwie postacie: przywódca duchowy lub szaman, znany jako karaí, oraz przywódca polityczny lub wódz, znany jako mburuvichá, który odpowiada za kontakty z osobami spoza wioski. Czasami te dwie role pełni ta sama osoba. Mbyá mówią odrębnym dialektem języka guaraní, charakteryzującym się unikalną fonetyką, morfologią, składnią i słownictwem. Wielu członków społeczności jest wielojęzycznych, często posługując się językiem mbyá guaraní, portugalskim i hiszpańskim, w zależności od miejsca zamieszkania. Tradycja ustna jest centralnym elementem ich kultury, a wiedza i zwyczaje przekazywane są poprzez opowiadanie historii, rytuały i wspólne spotkania przy ognisku, często połączone z dzieleniem się mate i używaniem ceremonialnej fajki zwanej petyngua. Mowa jest uważana za boski atrybut, wynik kosmicznej inspiracji. W tradycji Mbyá postać stwórcy opisywana jest jako duch, nhe'e, który reprezentuje mowę i elokwencję pochodzącą od bogów. Duchowość jest głęboko wpleciona w życie Mbyá. Rytuały są niezbędne dla spójności społeczności, czego przykładem są ceremonie takie jak Ñemongarai, rytuał nadawania dzieciom imion, odprawiany podczas zbiorów kukurydzy. Podczas tej ceremonii odwiedzający szaman identyfikuje boskiego ducha związanego z każdym dzieckiem i nadaje imię odzwierciedlające tę więź. Ten moment jest uważany za moment, w którym dusza dziecka wciela się w jego ciało – moment, w którym prawdziwie staje się Mbyá. Praktyki życiowe Mbyá są zakorzenione w rolnictwie, łowiectwie i zbieractwie. Uprawiają rośliny takie jak kukurydza (avatí), maniok (mandió), bataty, orzeszki ziemne (manduí), fasola (kumandá), dynia (mindain) i arbuz (janjau). Zajmują się również łowiectwem i rybołówstwem, choć degradacja środowiska naturalnego utrudnia te praktyki. Wylesianie i utrata tradycyjnych ziem zmusiły wielu Mbyá do przyjęcia elementów stylu życia juruá (potomków Europejczyków, dosłownie „usta z włosami”). Ten wzmożony kontakt doprowadził do poważnych i narastających problemów zdrowotnych, w tym do pojawienia się chorób wcześniej nieznanych w społecznościach Mbyá. Tradycyjnie, uzdrawianie za pomocą roślin leczniczych zapewniają szamani zwani karaí, znani również jako opy'guá, czyli „władcy opy”. Szamani ci odprawiają również rytuały mające na celu wpływanie na pogodę, zapobieganie nieszczęściom oraz zapewnienie udanych polowań i zbiorów. Prowadzą rytualne pieśni i tańce oraz są odpowiedzialni za nadawanie duchowych imion małym dzieciom. Jedną z ich najważniejszych ról jest opowiadanie mitów o stworzeniu, które również mają moc uzdrawiania. Szamanami mogą zostać zarówno kobiety, jak i mężczyźni – mężczyźni znani jako karaí, a kobiety jako kunhã-karaí. Jednak wylesianie utrudnia szamanom znalezienie potrzebnych ziół, a młodsze pokolenia Mbyá często nie posiadają wiedzy o roślinach leczniczych, przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Pomimo tych wyzwań, Mbyá nadal pielęgnują swoje praktyki kulturowe i wierzenia duchowe. Odporność i przywiązanie Mbyá do wiedzy przodków świadczą o ich niezłomnym duchu. Jako strażnicy Lasu Atlantyckiego i powiernicy starożytnej mądrości, Mbyá Guaraní nieustannie inspirują i uczą przyszłe pokolenia o znaczeniu ochrony kultury i troski o środowisko.